La question de la seguretat es venguda un dels axes majors de la comunicacion politica municipala a Montpelhièr. Dempuèi mantun ans, la municipalitat menada per Michaël Delafosse a mes en abans dos palfèrs principals : lo desplegament massís de camèras de vidéosevigança dins l’espaci public e lo sosten afirmat a las « operacions plaça neta », aquestas intervencions policièras espectacularas visant lo narcotrafic.

Aquestas politicas respondon a una espèra sociala fòrta. Mas una politica publica se jutja pas a son intencion ni a sa visibilitat mediatica : se jutja a son eficacitat vertadièra, mesurabla e durabla. Los trabalhs de recèrca en criminologia e en sciéncias politicas permeton uèi d’evaluar precisament aquestes dispositius — e de metre en lutz d’alternativas sovent mens visiblas, mas plan mai eficaças.

La vidéosevigança : una aisina als efèctes fòrça limitats

A Montpelhièr, lo nombre de camèras de vidéosevigança a fòrtament aumentat. Lor justificacion oficiala es simpla : dissuadir la criminalitat e facilitar l’elucidacion de las infraccions. Pasmens, la literatura scientifica es largament sceptica.

L'estudi Surveillance for Crime Prevention in Public Space (Welsh & Farrington, 2004), que sintetiza mantun decennis de recèrcas internacionalas, mòstra que las camèras an al melhor un efècte marginal sus certans delictes fòrça especifics, coma los vòls de veïculs dins de parcatges de claus. En revenge, lor impacte es quasi nul sus las violéncias a las personas, los trafics de estupefiants o las incivilitats del quotidian.

Pièger encara, las camèras tendon sovent a desplaçar la de lincunça puslèu qu’a la reduire : las infraccions se desplaçan vèrs de zònas non equipadas. S'obsèrva tanben un efècte d’acostumança, los autors d’infraccions integrant rapidament la preséncia de las camèras dins lors practicas.

Enfin, aquestes dispositius son costoses : installacion, mantenença, supervision umana, emmagazinatge de las donadas. A budget constant, cada èuro investit dins la vidéosevigança es un èuro qu’es pas investit dins la preséncia umana, la mediacion, la prevencion o l’accion sociala.

Las « operacions plaça neta » : eficacitat ponctuala, fracàs estructural

Autre pilar de la politica actuala : las « operacions plaça neta », largament mediatizadas, sovent presentadas coma una responsa ferma al narcotrafic. Aquestas operacions repausan sus d’intervencions policièras intensivas e visiblas, de còps coordenadas amb la justícia e las doanas.

L'estudi Police Performance in Countering Narcotics Problems (Wardana et al., 2025) mòstra pasmens qu'aqueste tipe de estratégia produtz de resultats fòrça limitats dins lo temps. Los rets s’adaptan rapidament, desplaçan lors punts de venda, fragmentan lors estructuras e reprenon lors activitats qualques setmanas o meses aprèp las operacions.

Lo narcotrafic fonciona coma un mercat : tant que la demanda demora, l’ofèrta se reconstituís. Las operacions còp de ponh pòdon donar un sentiment temporari de represa en man, mas modifican ni las condicions socialas qu’alimentan lo trafic, ni los equilibris economics sosjacents.

Pòdon tanben produire d’efèctes pervèrs : tensions aumentadas amb los abitants, pèrda de fisança envèrs las institucions, e de còps una violéncia mai difusa un còp la pression policièra relachada.

Quand la politica de seguretat ven una politica de comunicacion

« Per cada problèma complèxe existís una solucion qu’es clara, simpla e faussa. »
— H. L. Mencken

Camèras e operacions plaça neta an un punt comun : son fòrtament visiblas. Rassuran simbolicament, produson d’imatges fòrts e permeton als responsables politics d’afichar una postura d’autoritat.

Mas aquesta logica de visibilitat pòt masca una feblesa estrategica : l’abséncia de transformacion prigonda dels mecanismes de produccion de l’inseguretat. La seguretat ven alara un objècte de comunicacion mai qu’una politica publica fondada sus de resultats.

Elinor Ostrom : repensar la seguretat coma un comun

Los trabalhs d’Elinor Ostrom ofrisson una perspectiva radicalament diferenta. Contràriament a l’idèa segon la quala sola una autoritat centralizada e coercitiva pòt produire de seguretat, Ostrom mòstra que de nombroses bens collectius — incluse la seguretat — son melhor gerits quand repausan sus de formas de gover nança partejada.

Aplicada a la seguretat publica, aquesta apròcha implica :

• una preséncia policièra de proximitat, inscrita dins la durada, coneguda dels abitants ;
• de mecanismes de cooperacion entre abitants, associacions, servicis municipals e fòrças de l’òrdre ;
• una capacitat locala a identificar los problèmas, a experimentar de solucions e a las ajustar ;
• una prioritat donada a la prevencion, a la mediacion e a la resolucion dels conflictes abans qu’ils degenèren.

Dins aquesta logica, la policia es pas una fòrça exteriora que « intervèn », mas un actor demest d'autres d’un ecosistèma local de seguretat.

Çò que fonciona vertadièrament

Las politicas las mai eficaças combinan mantun palfèrs :

1. La preséncia umana abans la tecnologia. De policièrs, mediators e educators identificats, formats, estables dins los quartièrs.
2. La prevencion sociala. Lucha contra lo décrochage escolar, accès a l’emplec, politicas de joventut, sosten a las familhas.
3. La co-produccion de la seguretat. Conselhs de quartièr dotats de vertadièrs poves, dispositius de resolucion locala dels conflictes, implicacion dels abitants.
4. La reduccion de las oportunitats criminalas. Urbanisme, esclairatge, usatge dels espacis publics pensats amb los abitants.

Aquestas politicas son mens espectacularas, mas lors efèctes son durables.

Per Montpelhièr : cambiar de paradigma

A Montpelhièr, persistir dins una estratégia centrada sus la vidéosevigança e las operacions còp de ponh revèn a tractar los simptòmas puslèu que las causas. Una politica de seguretat eficaça supausa un cambiament de paradigma : passar del contraròtle a la fisança, de l’afichatge a la cooperacion, de la reaccion a la prevencion.

Aqueste chòis es politic. Engatja una vision de la vila, de sos abitants, e del ròtle meteis de l’accion publica.